Wij Zijn de Stad

Phons Bakx over zijn nieuwe boek De Rondgangers

Er zijn ongetwijfeld ook Middelburgers die Phons Bakx nog niet kennen, maar heel veel kunnen dat er toch niet zijn. De een kent hem uit het horecaleven, de ander van de door hem georganiseerde maskerades tijdens de N8vdN8. Maar je kunt hem ook kennen uit de media: nu eens met zijn mondharptrio op televisie, dan weer de werking van een zoemhout demonstrerend voor de krant. Phons is niet alleen een markante Middelburger, hij is ook een zeer veelzijdige. Kijk vooral ook eens naar zijn eigen publicaties, die je allemaal kunt terugvinden op zijn eigen website.

Twee weken geleden hadden we weer eens afgesproken met Phons, om even met hem te praten over zijn nieuwste boek, ‘De Rondgangers’. Nu zijn wij hier niet van de boekbesprekingen, maar dit boek verdient aandacht vinden we, omdat het A) door Phons is geschreven, B) ook over Middelburgse colporteurs, zwervers en koekkramers gaat.

Hoe hij zo tot zijn boek kwam kun je lezen in een stukje van Theo Rietveld in De Faam. Wij hadden het met Phons vooral over Middelburgse figuren, met klinkende (bij-) namen als Kees van Tol, Koperen Ko, Mina-van-´t-Urgel en Peêt Neuve-Hlieze. Het zijn stuk voor stuk prachtige verhalen over hele bijzondere mensen. Wij dachten aanvankelijk dat wel vooral het hoofdstuk over Walcheren interessant zouden vinden, maar de rest bleek ook te boeien. Daarom hebben we het boek gewoon van Phons gekocht.

We kunnen het boek iedereen die van zulke verhalen houdt aanbevelen. Je kunt het bestellen via www.antropodium.nl/Rondgangers.htm of gewoon in de winkel kopen, bij Hoplala in de Gravenstraat. Het boek kost 25 euro, maar daar krijg je dan ook een behoorlijk dikke pil voor.

Phons ging trouwens ook nog even specifiek in op de betekenis van de titel van Hoofdstuk 3: ‘Van tuutîmm’rs en blauwsel in aolle kleur’n!’. Dat hebben we gefilmd. Want zeg nu zelf: is een tuitemmer zonder tuit niet gewoon een emmer? 🙂

En voor de liefhebbers ook een verhaaltje uit dat hoofdstuk (met toestemming), over Frans de Priester, wiens portret nog altijd in Café Restaurant Hotel “De Mug” hangt. Legendarisch:

«Lucifers? Balpen? Stickers?»

Namens ‘Dieren in Nood’ colporteerde Frans de Priester in de jaren ’80-‘90 door de Middelburgse binnenstad. Hij bezocht voor dit doeleind verschillende café’s, maar met zekerheid trof men hem aan in café De Mug, gelegen op de hoek Vlasmarkt-Krommeweele. Frans kreeg daar namelijk ook altijd zijn kop koffie. Het was een onopvallende, zeer magere, weinig spraakzame en ook gehandicapte man met een pet en een bril, en die traag met een wandelstok en een tas met negotie vooruitschuifelde. Als hij iets in de verkoop aanbood, mompelde hij met lichtschurende stem vanuit een mond die nauwelijks openging: “Doosje lucifers? Balpen? Stickers?” en terwijl hij dat zei, sloegen zijn handen langzaam een portefeuille open waarin zijn identiteit en pasfoto zichtbaar waren, plus het gegeven dat hij dit deed namens de organisatie ‘Dieren in Nood’.

“Op een keer hoorde ik Frans een klant lucifers te koop aanbieden,” vertelt voormalig uitbater Barend Midavaine met een beginnende glimlach: “«Eén doosje voor een dubbeltje, twee voor een kwartje!»” “Op een dag in allerdukte, schuifelde Frans het café ook rond, en hij had een metalen speeldoos meegenomen in de vormgeving van de Keulse Dom, iets dat vrij ongebruikelijk was voor hem. Hij probeerde het zware ding in het café te verkopen. Een vrouw had het voor een paar gulden algauw van hem gekocht. Maar toen ze ontdekte hoe onhandig in gewicht dat ding wel niet was, besloot ze maar om de speeldoos in het café te laten staan, en met hardop haar mededeling erbij ‘dat Frans de Priester het maar opnieuw moest zien te verkopen!’…gaat Barend Midavaine verder.

“Ze zette in een paar gebaren een soort van koopactie op poten, zodat Frans het nòg eens kon verhandelen. En dat sloeg aan want bij mijn weten heeft Frans diezelfde metalen speeldoos op diezelfde middag zeker zes of zeven keer weten te verkopen. Dat was nog ’s een bijzondere manier van geld inzamelen voor Dieren in Nood. Tijdens een andere gelegenheid kocht iemand in De Mug een snuisterijtjevan hem voor het luttele bedrag dat Frans altijd vroeg. De klant gaf te veel, en ook al bestond er iets als wisselgeld, voor Frans was geldwisselen niet reëel. Hij wist op een bepaalde manier goed gebruik te maken van zijn lichamelijke handicap, en heel langzaam, eigenlijk onmerkbaar, draaide hij zich met een ‘van niets wetende’ rug van zijn klant vandaan. Hij ‘vergat’ door de drukte en het cafélawaai zijn klant van wisselgeld te voorzien. Kortstondige navraag onder enkele cafébezoekers over hun herinnering aan hem, leverde eenduidig het antwoord op dat er nog ‘heel wat mensen op hun wisselgeld van Frans zitten te wachten’. Geld wisselen, nee, dat was niets voor Frans. In de loop van de jaren ‘90 kwam Frans de Priester te overlijden. De Middelburgers zijn hem bij lange na nog niet vergeten. En in ‘De Mug’ hangt altijd nog een portretfoto van hem aan de muur als hij met een kop koffie aan tafel zit.

Historische foto’s: Beeldbank Zeeland ZB Planbureau en Bibliotheek van Zeeland en Middelburg Dronk.

30-03-2017