array(19) {
  [0]=>
  int(41958)
  [1]=>
  int(41961)
  [2]=>
  int(41956)
  [3]=>
  int(41949)
  [4]=>
  int(41963)
  [5]=>
  int(41966)
  [6]=>
  int(41948)
  [7]=>
  int(41951)
  [8]=>
  int(41950)
  [9]=>
  int(41952)
  [10]=>
  int(41959)
  [11]=>
  int(41954)
  [12]=>
  int(41955)
  [13]=>
  int(41957)
  [14]=>
  int(41960)
  [15]=>
  int(41962)
  [16]=>
  int(41953)
  [17]=>
  int(41964)
  [18]=>
  int(41965)
}

Over de geschiedenis van Middelburgse urinoirs

Het bleek vorig jaar weer eens toen de openbare toiletten op het Zusterplein én de Middelburgse horeca gesloten waren: de behoefte om ergens te kunnen plassen is groot. Het regende klachten toen. Veel mensen denken niet aan de toiletten in de parkeerkelders in het centrum, Winkelcentrum Tref of aan die van de ZB op de Kousteensedijk, of aan de zelfreinigende toiletten op het Damplein en Hof van Tange. Of ze hebben gewoon geen zin om daarheen te wandelen, als ze op de Markt staan. Het oude urinoir voor heren, onder de Lange Jan, is ook niet bij iedereen bekend.

Een jaar of zes terug doken we voor Middelburg Dronk een beetje in de geschiedenis van de urinoirs van de stad, tussen 1850 en 2000. Dat is nu niet bepaald een onderwerp waar veel over is geschreven, maar gaandeweg ontdekten we wel dat er vroeger veel meer waren dan nu, ook al waren sommige urinoirs niet veel meer dan muurtjes waar mannen al dan niet legaal tegenaan stonden te piesen.

De meest urinoirs bevonden zich op strategische plaatsen in de stad. Die locatie werd natuurlijk bepaald door knooppunten van toevallige passanten – zoals bijvoorbeeld bij het station en later op het Zusterplein – maar ook door de nabijheid van café’s; het urinoir in de Helm en dat bij het Vlissings Wagenplein zijn daar voorbeelden van. In de Helm stonden aan het begin van de twintigste eeuw drie urinoirs, maar die werden in december 1926 vervangen door een zogenaamd tweepersoons urinoir.

In de Middelburgsche Courant van 23 oktober 1869 is er voor het eerst sprake van een urinoir; het betreft de arrestatie van een urinoir huisje op de Dam: de omwonenden hadden klachten over de stank. In 1877 wordt een fraai urinoir huisje bij de stationsbrug gebouwd. Er was ook een urinoir in de Gistpoort, maar dat werd, ook door de stank, vervangen door een vrijstaand urinoir met scherm op het Koorkerkhof. In die periode beschikte het Hofplein ook over een urinoir, dat later, door de bouw van een huis, werd verplaatst naar het straatje van bierbrouwerij De Drye Tonnekens dat toen nog tussen het Hofplein en de Bogardstraat liep.

Aan het eind van de 19de eeuw werd al geklaagd over de vermindering van het aantal urinoirs en die vermindering zette zich in de 20ste eeuw gestaag voort. Het urinoir huisje aan de Stationsbrug (hoek Kanaalweg) werd verplaatst naar de andere kant van de brug (hoek Loskade), maar kende daar maar een kort leven. In 1951 werd nog even het futuristische plan geopperd om ondergrondse urinoirs aan te leggen onder het trottoir van sociëteit De Vergenoeging, maar daar kwam men van terug en in plaats daarvan werden de urinoirs, en openbare toiletten, aan het Zusterplein gebouwd. Vanaf de jaren ’60 ging het bergafwaarts met de urinoirs – het merendeel werd afgebroken en spaarzaam werd het stadsbeeld verrijkt met van die mobiele kunststoffen dozen.

Anno 2021 weten wildplassers nog altijd allerlei vaste plekjes te vinden in de stad. Iedereen kent die hoekjes, pleintjes en tunneltjes wel. Vaak ruik je het al van grote afstand. Het is smerig, maar wel van alle tijden.

Wat dat betreft denken we zelf altijd nog met een grijns terug een een hotspot voor wildplassers in de Sint Barbaragang, in de jaren tachtig. Achter de kerk die er toen nog stond, op de plek waar nu Spar City Middelburg is gehuisvest, was een tuin met een hekje, waarop de koster een bordje had gespijkerd met de tekst ‘Neen, niet hier.” Sommige stappers liepen er voor om met een volle blaas, juist vanwege dat bordje.

Foto’s en knipsels: Beeldbanken Zeeuws Archief en ZB Planbureau en Bibliotheek van Zeeland, Beeldbank Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Peter Carol, Jan Simonse, Toon Franken

Volgende verhalen

Afbeelding #000 voor het verhaal Op de Markt in Middelburg, jaren dertig
Op de Markt in Middelburg, jaren dertig

Een prachtige foto van café Sint Joris, in de tijd van eigenaar Louwerse. Je ziet in een beeld mooi het contrast tussen de oude en de nieuwe tijd. Tussen de […]

10 jan 2021
Afbeelding #000 voor het verhaal Steeds meer ondernemers in nood
Steeds meer ondernemers in nood

‘Steeds meer ondernemers in nood’, meldt de NOS vandaag. De situatie wordt nijpender, dat zal in Middelburg niet anders zijn. Maar eerlijk gezegd overzien we de situatie niet zo goed; […]

11 jan 2021
Afbeelding #000 voor het verhaal Zij zijn De Stad: Marit Barentsen
Zij zijn De Stad: Marit Barentsen

”Deze stad past me. Biggekerke vind ik te klein, Tilburg te groot, maar hier is het precies goed.” Als Marit Barentsen (1963) praat over Middelburg, dan praat ze er met […]

11 jan 2021